Bach
Hohe Messe

Over engelenzang, een open sollicitatie en oude muziek

Laat ik er meteen maar geen doekjes om winden: strikt genomen bestaat Bachs Hohe Messe niet. Het werk dat wij tegenwoordig vaak zo noemen is een samenvoeging van vier bundels autografen, die bij elkaar weliswaar een volledige toonzetting van de liturgische ordinarium-teksten opleveren, maar die voor een wezenlijk deel niet met die intentie zijn gemaakt. De titel Hohe Messe is dan ook niet van Bach afkomstig, maar dateert uit de negentiende eeuw, toen het werk onder het stof vandaan werd gehaald en de naamloze mis vanwege zijn buitenproportionele omvang als een missa solemnis (een mis voor de grootste kerkelijke feestdagen) werd begrepen. In de Bach-wetenschap geeft men er de voorkeur aan het werk als Mis in b aan te duiden (die titel zal ik hieronder ook aanhouden), hoewel ook daar bezwaar tegen aan te tekenen is, aangezien een blik over de partituur leert dat D majeur de overheersende toonsoort van het stuk is, en niet b mineur.

Aapo Häkkinen

Als koorzanger in de kathedraal van Helsinki kreeg Aapo Häkkinen zijn eerste muzikale opleiding. Vanaf zijn dertiende studeerde hij klavecimbel bij Elina Mustonen en orgel bij Olli Porthan aan de Sibelius Academie. Hij vervolgde zijn lessen bij Bob van Asperen aan het Sweelinck Conservatorium in Amsterdam (1995-1998) en bij Pierre Hantaï in Parijs (1996-2000) en kreeg ondersteuning van Gustav Leonhardt. Met zijn diploma in 1998 net op zak, won hij de tweede prijs en de prijs van de VRT bij het Klavecimbelconcours in Brugge. Al in 1997 kreeg hij de speciale Musikpreis van de Norddeutsche Rundfunk voor zijn interpretatie van Italiaanse muziek. Aapo Häkkinen trad als solist en dirigent op in de meeste landen van Europa, in Turkije, Israël, Japan, China, Korea, Vietnam, de Verenigde Staten, Brazilië en Mexico. Hij verschijnt dikwijls op radio en televisie en heeft zijn eigen programma op Classic FM in Finland. Hij bespeelt, naast het klavecimbel, met regelmaat het orgel, het klavichord en de forte­piano. Häkkinen doceert aan de Sibelius Academie en geeft internationaal masterclasses. Sinds 2003 is hij artistiek leider van het Helsinki Baroque Orchestra.

Carolyn Sampson

De Engelse sopraan Carolyn Sampson studeerde aan de universiteit van Birmingham en debuteerde als Amore in Monteverdi’s L’incoro­nazione di Poppea bij English National Opera, waar ze ook te zien was in de titelrol van Händels Semele en als Pamina (Die Zauberflöte). Ze zong Anne Truelove (Stravinsky’s The Rake’s Progress) en Mélisande (Debussy’s Pelléas et Mélisande) bij Scottish Opera en stond onder dirigent William Christie in Purcells The Fairy Queen in Glyndebourne. Als concertzangeres was ze onder meer te zien tijdens de BBC Proms en werkte ze met orkesten als het Orchestra of the Age of Enlightenment, het Gewandhausorchester Leipzig, het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks, het Koninklijk Concertgebouworkest en het Mozarteum­orchester Salzburg. Sampson maakte meerdere cd-opnamen, onder meer met haar vaste pianist Joseph Middleton, met wie ze ook in de Kleine Zaal van het Concertgebouw stond met o.a. ‘A Soprano’s Schu­bertiade’ – en werkte met dirigenten als sir Mark Elder, Ivor Bolton, Riccardo Chailly, Philippe Herreweghe, Andris Nelsons, Yannick Nézet-Séguin, Louis Langrée en Trevor Pinnock.

Eerder in de Matinee: Brahms Ein deutsches Requiem (2012)

Sophie Junker

De Belgische sopraan Sophie Junker studeerde in België en Londen en brak internationaal door na het winnen van de Londense Handel Singing Competition. Sindsdien vertolkte ze rollen als Sigismondo (Arminio) tijdens de Internationale Händel-Festspiele Göttingen, Cunegonda (Vinci’s Gismondo) in het Theater an der Wien, Drusilla/Virtu in L’incoronazione di Poppea in de Staatsoper Berlin, en Venere (Legrenzi’s La divisione del mondo) in de Opéra national de Lorraine in Nancy. Bij de Opera Royal de Wallonie-Liège was ze te zien als Wanda in Offenbachs La Grande-duchesse de Gérolstein, in de titelrol van Pauline Viardots Cendrillon en als Elisetta in Cimarosa’s Il matrimonio segreto. Ze vertolkte de rol van Belinda (Purcells Dido and Aeneas) tijdens de Innsbrucker Festwochen der Alten Musik en trad aan in Lully’s Grands motets met het Choeur de Chambre de Namur onder dirigent Leonardo García Alarcón. Met het Groot Omroepkoor stond ze in Faurés Requiem in het Concertgebouw, en ze zong Bachcantates met het Dunedin Consort tijdens het Edinburgh International Festival.

Benno Schachtner

Countertenor Benno Schachtner studeerde aan de Hochschule für Musik in Detmold en de Schola Cantorum Basiliensis. Hij vertolkte de titelrol in Händels Orlando in het Landestheater Detmold, was Prinz Medoro in Triumph der Liebe (op muziek van Bach) in Theater Erfurt, en stond in de veelgeprezen King Arthur-productie van de Staatsoper Berlin; hij keerde er terug voor Cavalli’s Rappresentazione di Anima et di Corpo. Hij zong de titelrol in Händels Sosarme, re di Media in de Oper Halle en tijdens de Händel-Festspiele aldaar, Akhnaten in de gelijknamige opera van Philip Glass in Theater Bonn en Arcane in Händels Teseo in Theater an der Wien. Op zijn repertoire staan tevens werken als de Matthäus- en de Johannes-Passion; bij De Nationale Opera was hij te zien in een bewerking van de Johannes. Schachtner werkte met dirigenten als Christoph Spering, René Jacobs en Václav Luks en is sinds 2016 ook actief als docent, onder meer aan de Hochschule für Künste in Bremen.

Eerder in de Matinee: A. Scarlatti Cain ovvero Il primo omicidio (2019)

Andrew Staples

Tenor Andrew Staples zong al jong in het befaamde koor van St Paul’s Cathedral en studeerde zang aan het Royal College of Music in Londen. Hij is een veelgevraagd concert- en operazanger, en trad aan met orkesten als de Berliner en de Wiener Philharmoniker, het Symphonie­orchester des Bayerischen Rundfunks, het Orchestre de Paris, het London Sym­phony Orchestra, de New York Philharmonic, de Staatskapelle Berlin en het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Hij debuteerde in Royal Opera House Covent Garden als Jacquino in Beethovens Fidelio en keerde er terug voor rollen als Tamino (Die Zauberflöte), Froh (Das Rheingold), Flamand (Capriccio, concertant) en Tichon Ivanycˇ Kabanov in Kat’a Kabanová. Hij zong Jonathan in Händels Saul in Theater an der Wien, Andres in de beroemde William Kentridge-productie van Bergs Wozzeck in de New Yorkse Met, Don Ottavio (Don Giovanni) tijdens de Salzburger Festspiele, en Faust (Berlioz’ La damnation de Faust) in de New Zealand Opera. Staples werkte met dirigenten als Sir Simon Rattle, Yannick Nézet-Séguin en Emmanuelle Haïm.

Krešimir Strazanac

De Kroatische bas-bariton Krešimir Stražanac studeerde aan het Conservatorium van Stuttgart en trad na zijn studie toe tot het ensemble van Opernhaus Zürich, waar hij te zien was in rollen als Ping in Turandot, Don Fernando in Fidelio en Yamadori in Madama Butterfly. Hij debuteerde in de Bayerische Staats­oper als Pietro Fléville in Giordano’s Andrea Chénier en in de Oper Frankfurt als Baron Tusenbach in Péter Eötvös’ Tri Sestri, een rol die hij ook vertolkte in Zürich. Hij is vooral zeer actief als concert-, Lied- en oratoriumzanger; zo nam hij de aria’s en de Pilatuspartij op zich in de Johannes-Passionmet de Bayerische Rundfunk en Concerto Köln, zong Bach-cantates met het WDR-Sinfonieorchester, Schönbergs Ein Überlebender aus Warschau en Brahms’ Requiem met het Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra, en deelde het podium met orkesten en ensembles als de Staatskapelle Halle, Collegium Vocale Gent, het Münchener Rundfunkorchester en het Koninklijk Concertgebouworkest. Stražanac werkte met dirigenten als Franz Welser-Möst, Helmuth Rilling en Bernard Haitink.

Eerder in de Matinee: Wagner Die Meistersinger von Nürnberg (Konrad Nachtigall, 2009), Stradella San Giovanni Battista (2020)

Cornelius Uhle

De Duitse bariton Cornelius Uhle zong als kind in het Dresdner Kreuzchor, het beroemde jongenskoor van de Kreuzkirche in Dresden, en vertolkte als jongenssopraan al vroeg solo­partijen. Hij studeerde aan de Hochschule für Musik Carl Maria von Weber in diezelfde stad, en maakte zijn debuut als Figaro tijdens de Lausitzer Opernsommer. Hij zong de titelrol in Wilfried Krätzschmars Schlüsseloper, Papageno in Mozarts Die Zauberflöte, en de rol van Orpheus in Orpheus in der Unterhose, eine Crossoper nach Gluck und Offenbach bij de Serkowitzer Volksoper, waar hij ook te zien was in producties als Die Entführung auf dem Jahrmarkt en Die Beethoven-Lüge, eine Verschwörungsoper. Uhle is ook als concertzanger actief, waarbij hij een voorliefde heeft voor oratoria en Lieder; op zijn repertoire staan onder meer Hasses Miserere in c en Ristori’s Litaniae de Sancto Xaverio.

Kristen Witmer

De Amerikaans-Koreaanse sopraan Kristen Witmer is geboren en getogen in Japan en studeerde Universiteit voor de Kunsten in Tokio. Zij behaalde haar master Oude Muziek aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Zij richt zich vooral op de opera, het oratorium, kerkmuziek en werken voor vocaal ensemble uit de barokperiode. Witmer trad op met dirigenten als Frans Brüggen, Philippe Herreweghe, Masaaki Suzuki, Joshua Rifkin en Jos van Veldhoven en werkte samen met ensembles als Collegium Vocale Gent, de Nederlandse Bachvereniging, het Bach Collegium Japan, Holland Baroque, Vox Luminis, La Fenice en Il Gardellino. We konden haar horen op muziekfestivals als het Festival Oude Muziek in Utrecht, de Salzburger Festspiele, het Berkeley Festival, het Boston Early Music Festival, het Festival de Saintes en het Tbilisi Baroque Festival. Kristen Witmer zong recentelijk onder andere de rol van Euridice in Monteverdi’s L’Orfeo bij de Nederlandse Reisopera en Bach-cantates met Vox Luminis.

Lauren Armishaw

Sopraan Lauren Armishaw studeerde muziek en wiskunde in haar geboorteland Nieuw-Zeeland. In 2002 verhuisde zij naar Nederland om zang en historische uitvoeringspraktijk te studeren aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Armishaw treedt op in Europa en Nieuw-Zeeland en werkte samen met de Nederlandse Bachvereniging, het Nederlands Kamerkoor, het New Zealand Baroque Orchestra, L’Arpeggiata (Frankrijk), Les Inventions (Frankrijk) en Les Muffatti (België). Op haar palmares staan rollen als Laodice in Siroe (Händel), Susanna in Le nozze di Figaro (Mozart), Venere in Ercole amante (Cavalli) en Amor Celeste in La Maddalena a piedi di Cristo (Bononcini). Met Opera2Day en Vox Luminis vertolkte zij de rol van Maria Stuarda in de theater-/operaproductie Dolhuis Kermis. Lauren Armishaw was in 2008 finaliste in de concoursen Musica Sacra in Rome en Canto Barocco in Napels. Ze was een van de laureaten van de Nederlandse Vocalisten Presentatie 2009. Zij treedt op met haar eigen trio Lacrime Amorose (sopraan/harp/theorbe) en het ensemble deJongdeJong+ (harmoniums/vocalisten).

Jennifer Gleinig

De Duitse mezzosopraan Jennifer Gleinig studeerde in Berlijn, Lyon en Leipzig bij Christine Schäfer, Júlia Várady, Britta Schwarz en Monique Zanetti. Nadat haar werk werd bekroond met het Deutschlandstipendium des Bundesministeriums für Forschung und Bildung en de Yehudi Menuhin Foundation Live Music Now trad zij op bij de Händel-Festspiele Halle (Pulcheria in Händels Riccardo I, 2014) en het Alte Musik Fest Leipzig (Graupner-cantates, 2018). Bij de de Salzburger Festspiele van 2019 zong Gleinig in Dusapins Medeathe. Zij trad bovendien op in de Philharmonie van Berlijn, de Komische Oper in Berlijn, de Opéra de Lyon en de Koningin Elisabethzaal in Antwerpen (Holligers Siebengesang, 2017). Haar repertoire reikt van de vroege barok tot het moderne repertoire. Zij werkte samen met ensembles als de Academie für Alte Musik Berlin, de Lautten Compagney Berlin, het Deut­sches Symphonie-Orchester Berlin en de Gaechinger Cantorey Stuttgart, en met dirigenten als Hannu Lintu, Helmuth Rilling, Heinz Holliger, Wolfgang Katschner en Hans-Christoph Rademann.

Hugo Hymas

De in het Engelse Cambridge geboren tenor Hugo Hymas begon zijn carrière in het jongenskoor van de Great St. Mary’s Church en het koor van Clare College Cambridge. Hij studeerde muziek aan Durham University en zong Purcell en Händel met het Freiburger Barockorchester onder Kristian Bezuidenhout, Händels Messiah met The English Concert onder Harry Bicket, Uriel in Haydns Schöpfung met Les Arts Florissants onder William Christie en Bachs Weihnachtsoratorium met Andreas Spering en Kent Nagano. Zijn operarollen: Septimius in Händels Theodora, Jupiter in Händels Semele en Indian Boy en Fame in Purcells The Indian Queen (onder Emmanuelle Haïm), en Monteverdi’s Il combattimento di Tancredi e Clorinda, Purcells Dido and Aeneas en Händels Acis and Galatea. In 2017 zong hij Monteverdi tijdens een tournee met de English Baroque Soloists (Il ritorno d’Ulisse in patria, L’incoronazione di Poppea en L’Orfeo). Daarnaast is Hymas liedzanger en werkt hij al geruime tijd samen met het Orchestra of the Age of Enlightenment.

Helsinki Baroque Orchestra

Sinds twintig jaar speelt het Helsinki Baroque Orchestra ‘herpremières’ van niet gepubliceerde of gereconstrueerde meesterwerken, of werpt nieuw licht op bekender, dikwijls Duits of Baltisch repertoire. Het maakte aan het thuisfront furore met operaproducties van Monteverdi, Händel, Hasse en Koželuch en heeft sinds 2011 een maandelijkse serie in het Musiikkitalo in de Finse hoofdstad. Solisten en gastdirigenten als Max Emanuel Cencic, Franco Fagioli, Reinhard Goebel, Werner Güra, Erich Höbarth, René Jacobs, Sophie Karthäuser, Julia Lezhneva, Riccardo Minasi, Enrico Onofri, Sonia Prina, Valer Sabadus, Carolyn Sampson, Skip Sempé, Dmitry Sinkovsky en Andrew Staples keren met regelmaat bij het orkest terug. Het Helsinki Baroque Orchestra begeesterde bovendien luisteraars in de Philharmonie in Keulen, Suntory Hall in Tokio en het Concertgebouw in Amsterdam, en bij festivals in Bergen, Bremen, Rheingau en Jeruzalem. Het voelt zich evenzeer thuis in meer intieme locaties, en heeft zijn eigen midzomerfestival in het idyllische, uit steen opgetrokken middeleeuwse kerkje van Janakkala.